Art Update


Ensor in Den Haag

In een wereld die zo opwindend is dat we er collectief hyper van worden zijn er gelukkig ook nog instituten als het Haagse Gemeentemuseum. Een bakstenen Bildungsfort dat, helemaal in de geest van zijn ontwerper, kunst brengt ter verheffing van de mensheid. Met tentoonstellingen van een geruststellende voorspelbaarheid. Gewoon degelijke schilderijen aan de muur, naamkaartjes ernaast en een catalogus in de bookshop.

Om de zoveel tijd passeren weer eens de grote namen uit de klassiekmoderne kunst, van Picasso tot Mondriaan, van Monet tot De Kooning. En telkens weer opnieuw worden daar dan de bekende verhalen bij opgedist.

Zou het met de vergrijzing samenhangen? Of is het toch vooral de behoefte aan houvast? Hoe dan ook, de rijen worden alleen maar langer.

Nu is James Ensor weer eens aan de beurt. Het universum van een fantast is de opwindende titel.

Henk Berlage, Gemeentemuseum Den Haag, 1919-1935

Daar staan we weer, veilig en droog, in de lange glazen corridor voor de kassa. Berlage ontwierp deze als een toegangsbrug over het water. Voor hem immers was het museum niets minder dan een tempel, een verheven domein van de geest dat je niet kon betreden zonder je van het aardse bestaan te hebben losgemaakt. Daarvoor moet je dus eerst het water over.

Dat Ensor de eerste is om met dit soort gezwijmel de draak te steken laat onverlet dat hij hier helemaal op zijn plaats is. In het theater van de moderne kunst speelt hij de rol van de nar. Niets is zo louterend als zelfspot en als er iets is waar de Vlaamse meester in excelleert is het dat wel. Daarbij kon hij geweldig schilderen, in alle stijlen en technieken. Van academisch tot primitief, van lyrisch tot rauw en expressief.

James Ensor, James, Mijn portret in 1960, 1888

Langzaan schuifelt het publiek langs de werken. Gefascineerd door de man die alle heilige huisjes neerhaalde en die als een van de eersten de geest had om van leven zelf een kunstwerk te maken. En dat doende de vergankelijkheid te tarten.

James Ensor, de dood lacht ons toe.

James Ensor, Universum van een fantast, Gemeentemuseum Den Haag, t/m 13 juni